Termik santral, ana işletici makinesi buhar gücüyle çalışan güç santralıdır. Isıtılan su buhara dönüştürülerek bir elektrik üretecini süren buhar türbinini döndürmekte kullanılır. Türbinden geçen buhar Rankine çevrimi denilen yöntemle bir yüzey yoğunlaştırıcıda yoğunlaştırılarak geri suya dönüştürülür. Termik santrallerin tasarımları arasındaki en büyük farklılık kullandıkları yakıt tiplerine göredir. Bu tesisler ısı enerjisini elektrik enerjisine dönüştürmekte kullanıldığından bazı kaynaklarda Enerji Dönüşüm Santralı olarak da geçer.
Ülkemizde kömür yakan toplamda 55 termik santral bulunmaktadır. Bunlardan biri de Tufanbeyli Termik Santralidir.
2016 yılında devreye alınan, özel sektör tarafından yapılmış Türkiye’nin en büyük yerli linyit santrali sayılan Tufanbeyli Yerli Linyit Santrali, Adana ili, Tufanbeyli ilçesi, Yamanlı-Kayarcık-Taşpınar köyleri arasında bulunmaktadır. Akışkan yatak teknolojisi ile çalışan santralin kapasitesi 450 MW. Santral, 3 üniteden oluşmakta ve az su tüketimine sahip olacak şekilde tasarlanmış. Kuru tip soğutma sistemi kullanılan proje kapsamında ayrıca CFB kazanlarına ve baca gazı desülfirizasyon (FGD) sistemine kireçtaşı sağlanması amacıyla işletilmesi planlanan kireçtaşı ocakları bulunmaktadır. Santralde kireç taşının, fırına ve yaş FGD sistemine eklenmesine imkân veren bir baca gazı arıtma sistemi de bulunuyor. Santralin, 2 ton/MWh linyit kullanarak yıllık yaklaşık 3.375 GWh elektrik üretmesi ve Türkiye’nin enerji talebinin yaklaşık %2’sini karşılıyor.
Enerjisa Tufanbeyli Termik Santrali, Türkiye’nin linyit kömürü kullanılan en büyük kapasiteli ilk özel şirket yatırımıdır. Kömür madeni, Enerjisa’ya aittir. Kömür, madenden kamyonlarla ara stok sahasına oradan konveyör bantları ile taşınmaktadır. Kireçtaşı, santralden 600-1000 m uzaklıkta bulunan, Enerjisa’ya ait iki ocaktan temin edilmektedir. Ortalama 1225 kcal/kg, %24 kül, %48 Nem, %2.35 toplam, %1.1 yakılabilir sülfür ile saatte ünite başına 300 ton kömür tüketilmektedir.
Yaklaşık 1 milyar dolarlık bir yatırım olan santral, 1,5 milyon konutun enerji tüketimini karşılayacak durumda. İnşaat sırasında 4500 kişi çalışmış. Şu an yaklaşık bin kişi çalışmaktadır.
Tufanbeyli Adana il merkezine en uzak ilçe olmasından dolayı devletin unuttuğu bir yerdi. Tarım ve hayvancılıktan başka bir şey yapılmıyordu. İnsanlar ekonomik olarak çok sıkıntı içersindeydi. İşsizlik had safhadaydı. Kahvehaneler dolup taşıyordu.
Termik santralin yapımından sonra Tufanbeyli’de farklılıklar olmaya başladı. Doğal olarak bu kadar büyük bir işletme bulunduğu çevrenin dokusunu değiştirmeye de başladı.
Edindiğim izlenime göre, Tufanbeyli’de işsizlik sorunu azalmış ve insanların refah seviyesi yükselmeye başlamış. Esnaf biraz şikayetçi durumda. Çünkü santralin çalışanlarının çoğunluğu Göksun’a gidiyor ve orada kalıyor. Bu gidenlerin Tufanbeyli esnafına doğal olarak bir katkısı olmuyor. Ama santral ilk kurulurken Tufanbeyli esnafının da bazı yanlışları olmuş. Bazı esnaf ve ev sahipleri, çalışanlardan fahiş fiyatlar istemiş. Aslında o dönem Kaymakam ve Belediye Başkanı bu soruna el atıp çözmesi gerekirken, yeni dönüşüme hazır olmayan vatandaşlarla işletme, karşı karşıya bırakılmış.
İşletmeler, yaptığı faaliyetler sonucu kar elde etmek için kurulur. Fakat bu algı artık değişikliğe uğramıştır. İşletme esas amacı kar olsa da bulunduğu çevreye karşı sosyal sorumlulukları da bulunmaktadır. Çünkü bir işletme bulunduğu çevrenin dokusunu değiştirmektedir. Oluşan bilinç düzeyi, artık işletmelerin ürettiklerinden başka özellikle yaşadığı çevreye karşı duyarlı olunmasını da istemektedir.
Dış çevreye açık ekonomik ve sosyal bir sistem olan işletmelerin, toplumdaki değişmelere karşı duyarsız kalamazlar. Üretim yapabilmek için aldıkları kararların ekonomik etkilerinin sonucu kadar, toplum üzerinde çok büyük sosyal etkileri de mevcuttur.
Termik santraller ne getirir? Ne götürür? Bu da bir sonraki yazının konusu olsun.
Bünyamin AKA
