HİZMET TESPİT DAVASI NEDİR?
Hizmet tespit davası, bir kişinin bir işveren nezdinde çalışma sürelerinin ne olduğunun başka bir ifadeyle işveren nezdindeki hizmet sürelerinin ne olduğunun tespit edilmesidir. Hizmet tespit davası işçi işveren nezdinde çalışmasına rağmen SGK kaydı yapılmamışsa veya SGK primleri eksik yatırılmışsa çalışma süresinin tespit edilmesi ve SGK primlerinin ödenmesi veya tamamlanması amacıyla açılır.
HİZMET TESPİT DAVASI NEDEN AÇILIR?
Kişinin hem çalışma süresinin tespit edilmesi ve çalışma sürelerine bağlı işçilik alacaklarına hak kazanabilmesi hem de Sosyal Güvenlik Hukuku’ndan kaynaklı haklarından olması gerektiği gibi yararlanmak için işçi veya diğer menfaati olan kişiler tarafından açılır. Çalışma sürelerine bağlı işçilik alacakları; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, kötü niyet tazminatı vs. alacaklardır. Sosyal Güvenlik Hukuku’ndan kaynaklı haklar ise işçinin emeklilik sürecinde alacağı emeklilik aylığı, sağlık hizmetlerinden yararlanacağı indirimli hizmet ve sosyal güvenlik hukukundan elde edebileceği diğer haklardır.(İşsizlik sigortası, iş kazası ödeneği vs.) Ayrıca kişinin SGK primleri dolayısıyla menfaati olan bireylerin elde edebileceği haklar(örneğin; dul ve yetim aylığı) olarak düşünülebilir.
Zira işçinin, çalışmalarına rağmen SGK primleri ödenmemişse veya eksik ödenmişse Sosyal Güvenlik Hukuku’ndan kaynaklı haklarından eksik yararlanabilir veya hiç yararlanamayabilir.
Yine işçinin, çalışmalarına rağmen SGK primleri ödenmemişse veya eksik ödenmişse Çalışma sürelerine bağlı işçilik alacakları yönünden ise açılmış olan veya açılacak olan davada bu alacaklarını ispat etmekte güçlük çekebilir.
Bu nedenlerden ötürü hizmet tespit davası açılmasında hukuki yarar söz konusu olacaktır.
HİZMET TESPİT DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME HANGİSİDİR?
Görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise davalı işverenin dava tarihindeki son yerleşim yerinde bulunan İş Mahkemesi veya işin ya da işlemin yapıldığı yer İş Mahkemesidir.
İş Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri İş Mahkemesi sıfatıyla görevlidir. Asliye Hukuk Mahkemesi’ne İş Mahkemesi Sıfatıyla ibaresi yazılarak dava açılır.
HİZMET TESPİT DAVASININ TARAFLARI KİMLERDİR?
Davacı taraf, genellikle SGK kaydı yapılmamış veya SGK primleri eksik yatırılmış işçiler olmakla birlikte o işçinin Sosyal Güvenlik Hukuku’ndan kaynaklı haklarından yararlanan kişilerdir.(Örneğin; dul ve yetim aylığını hak edebilecek olan kişiler, vefat eden işçinin mirasçıları vs.)
Davalı taraf ise işverendir. İşveren gerçek kişi ise dilekçeye işverenin adı, soyadı ve adresi yazılır. İşveren Tüzel kişi ise (örneğin şirket) dilekçeye şirketin adı ve ticaret unvanı ile faaliyet gösterdiği adresi yazılır.
Sosyal Güvenlik Kurumu ise İhbar Olunan sıfatına sahiptir. Dilekçeye İhbar Olunan olarak Sosyal Güvenlik Kurumu belirtilir.
HİZMET TESPİT DAVASININ AÇILMA SÜRESİ NEDİR?
İşçinin sigorta girişi hiç bildirilmemişse iş akdinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü süre olup, İş Mahkemesi hakimi tarafından re’sen(kendiliğinden) gözetilir. Burada önemli bir nokta şudur; şayet davacı iş akdinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde hizmet tespiti davası açmışsa, dava dilekçesinde TÜM HİZMET SÜRELERİNİ TALEP EDEBİLİR. Dava tarihinden itibaren geriye dönük 5 yıllık süre için talep edilebileceği yönündeki savunmalar hukuksuzdur.
Daha somut bir örnekle açıklarsak: Örneğin işçinin iş akdi 10.02.2015 tarihinde sona erdi. İşçinin kıdemi ise 01.01.1995 tarihi ile 10.02.2015 tarihleri arasındadır. İşçi davasını en geç 10.02.2020 tarihinde açabilir.
İşçi 10.02.2020 tarihinde veya bu tarihlerden önceki bir tarihte davasını açarsa geriye dönük 01.01.1995 tarihinden itibaren TÜM HİZMET SÜRELERİNİN TESPİTİNİ TALEP EDEBİLECEKTİR. “İşçi geriye dönük olarak 10.02.2015-10.02.2020 tarihine kadar olan çalışma sürelerini talep edebilir” yönündeki savunma hukuksuzdur.
İşçinin sigorta girişi bildirilmiş ancak primleri hiç ödenmemiş veya eksik ödenmişse 5 yıllık hak düşürücü süre yoktur, her zaman açılabilir.
HİZMET TESPİT DAVASINDA ÇALIŞMA SÜRELERİ NASIL İSPAT EDİLİR?
Hukuka uygun yolla mevcut olan her türlü delille ispat edilebilir. İşçi, çalışma sürelerinin ispatı için tanık dinletebilir. Ayrıca hizmet tespit davaları kamusal yönü olan bir dava olduğu için mahkemece re’sen araştırılır. Mahkeme gerekirse, davacının veya davalının gösterdiği deliller harici taraflardan başka delil sunmalarını isteyebilir. Mahkeme, işveren nezdinde çalışan veya geçmişte çalışmış olan kişileri tarafların talebine bağlı olmaksızın tanık olarak dinleyebilir.(Bordro tanığı)
Son olarak hizmet tespit davasında SGK primleri hizmeti tespit edilmesi istenilen çalışanın talep edilen hizmet sürelerindeki aldığı ücret üzerinden yatırılır. Bu nedenle mahkeme tarafından hizmeti tespit edilmesi istenilen çalışanın talep edilen hizmet sürelerindeki aldığı ücretin tespit edilmesi önemlidir.
Av.Mustafa Onur Kutlay
